Монгол үндэстэн бол урт удаан түүхтэй,700 гаруу жилийн өмнө Чингис Хаан монголын өндөрлэгийг нэгтгэн Монгол хаант гүрэнийг байгуулав.морит цэрэгын зэвшит анги хятадаас мордон Арабын Хагас Аралаар дамжин Египетэд хүрсэнээс Монгол улсийн нутаг дэвсгэрийг хойшоо умард туйл хүртэл,өмнөшөө энэтхэгийн далай хүртэл,барууншаа европын төвын хэсэгт хуртэл,зүүншээ зүүн өмнөшын далайн эрэг хүртэл дэлгэрүүлэн өргөжүүлсэн юм.Нэгэн цагт дайн байлданы алтан сэлэм агт хүүлэгын тоосонд дарагдаж байсан өргөн уудан тал нутаг өдгөө харин нам тайван болож монголчууд тайван амьдралаа өнгрүүлж эхэллээ.16 дугаар зуны үеээс дэлхий даяар тэр чигээрээ монголд хамрын тамхи тархан дэлгэржээ.

Хамрын тамхи гэдэг нь нэг зүйлийн маш нарийнаар үйлдбэрлэн боловсруулсан тамхны бүтээгдэхүүн байж онц сайн тос болон үнэрт хуурай тамхны навч бас нэртэй үнэт эмийн жор найруулга оруулдаж тээрэмдэн нунтаглаж үйрмэгээр нь бин битүү саванд дотор боловсруулдаг.Тамихлахдаа тамхний нунтагаас хуруундаа бага сага наалдуулан хамрын нүхээр татаж оруулдаг.

өнөөгийн Монгол улс, Өвөр Монголын Өөртөө Засах Район болон хятадийн баруун хязгаар дахи Шинжянгийн уйгурын өөртөө засах район зэрэг газаруудаар суугаа монголчууд хамрын тамхи татдад ёс заншилтай байдаг Түүнчлэн тэрбээр нэгэн зүйлийн өвөрмгц онцлагтой тамхны соёл бүрдэн үүсжээ. -->

Уянгалан эгшиглэх уртын дуу ны нүүдэлчин монголчуудийн түүхийг дуулан тоочиж байгаа шиг.Монгол хуны сэтгэл зүрхэнд агт морины алтан туруу тавьсан болгон тэд нарийн нутаг болдог гэнэ.тэрбээр уулзан золгохдоо үнэт хөөргөө зөрүүлэн хамрын тамхи тамхилан мэндээ мэддэг ёс заншил н’ монголчууд өөрөө амидралдаа болсон ёс замшилийг харуулж байдаг.

Монголчууд чин сэтгэлээрээ зочиноо дайлахаараа дэлхийд алдаршисан юм,Гэрийн эзэн ирсэн зочидоо хаалган дээр халуунаар угтан хүүлэж таних танихгүй хүнтэй бүхэнтэй хөөрөг зөрүүлэн мэндчилдэг.Нэн ялангуя шинэ жил цагаан сар,хүрэмийн ёслол зэрэг баяр найр дээр толгойтой бүхэн тамихлан мэндчидэг.

Аялан дуулдаг нь монгол дуу,аяглан барьдаг нь саалийн архи,айлтган золгох нь цагаан хадаг,андлах зөрүүлдэг нь хамрын тами,энхүү уламжилалт дайлан зочилах ёс заншил нь хүний дотоод сэтгэлийг ариутган цэвэрлэгсээр.Монгол хүний дулаахан харц,уянга эгшиг,үзэмжит хувцас,үнэрт хамрын тамхи,энэ аливаа бүхэнээс нэгэн өвөрмөц хүчин чанарийг агуулаж бий.

Монголчуудийн чухал баярын өдөр нь Цаган Сар,Овоо Тахих,Ус тахих,Гал Тахих зэрэг байдаг.Баярын өдөрүүд хүүмүс тамхи худалдан авдаг.Жишээлвэл,Наадам гэдэг бол монголчуудын олон төрөлийн соёл тоглоомийг агуулсан өвдэш их тэмдэглэлийн үйл явдал ба эд таваарын солилцох үйл ажиллагаа мөн.Хөдөөд Наадамийн их хурал хийхэд цаг хугцаагаа өөртөө мэдэж,хүүрүү хивчээнь их багтай байдаг мөртэлөө түүнчлэн нэг айл өрх хүртэл ч наадам эрхэлэж чаддаг.Тэр үеэр хол өирын малчид мөрөө унаад цугларан ирж наадамд оролцдаг.Үүнд,хүүмүс мэдээж тамхилан золгох байдаг.Бас тухайлвал,Хүрэмын ёслол бол монголчууд үр хүүхэддээ саруул сайхан ирээдүйг цогцлуулахийн тулд чухалчилсан ёслолийн ажиллагаа мөн,энэ явцанд хамрын тамхи зөрүүлэн мэндээ мэддэг.

Монгол улс болон Хятадад монгол төвлөрэн цугалсан хот балгасанууд хөөрөг хэргэлдэг нь гулдуу идэр хөгшөн насаны хүүмүсбайхаар барахгүй,сүүлын жилүүдээс залуучуудын дунд бас нэг шинэ ургал болож тарахжээ.

Хєєрєг нь гоёмсог сайхан єнгє үзэмж,уран нарийн хийц загвар,хуучны гоёл хэв маягтай байдаг болохоор монгол хүн түүнийгээ үнэт эрдэнэсийн эдлэл гэж үздэг ажээ.янаглаж байгаа охидууд ч гэсэн нарийн уран хатгамал оёсон хєєрєгний даалингаар дурсгал болгон хайртайдаа бэлэглэх нь бий.

Хєєрєг нь бас гоёл чимэглэлийн эдлэл болохоор монголчууд ердийн жирийн амьдралд ч гэсэн биендээ авч чимэглэл болгон зүүж явдаг.Түүнчлэн тєрєл бүрийн хээ зураг урлан хатгасан даалиндсавалсан хєєрєг ны гоёмсог сайхан монгол дээлтэйгээ зохилцон тааралцаж харагдах ны тэр .

Монгол євгєдийн ярихаар барьсан хєєрєг эзнийхээ язгуур гарал, бэл бэнчинг,баян ноёд эгэл ардийн байр сүүрийг илэрхийлж байсан байна гэдэг.

Хүнд хэрэгцээтэй, эрүүл мэндэд ач тустай гэдэг үүднээс үзхэд Монголчууд чулуун хєєрєг євчин эмгэгийг эдгээж эрүүлжүүлдэг гэж үздэг байлаа . Тухайлвал цагаан хаш хєєрєг биедээ байнга авч явбал эзнээ гэмтэл бэртэлээс хамгаалдаг гэнэ.Шүрэн хєєрєг нь эзэндээ аз жаргал, эрүүл энхийг авчирдаг гэдэг нэн ялангуяа жирэмслэлт эмэгтэй хүнд эрүүл мэнд ба энх тайваныг авчирдаг гэдэг.Ёр нь монголчууд хєєргєє даалинд савлах хийчихээд дээлийн євєр эсвэл бүсэнд єлгєж зүүдэг мєртлєє даалинийхаа хээ хийцыг чухалчилдаг.Хэн ялангуя халх монголчууд хєєргны даалингаа торгоор хийж дээр нь єлзий, ланз бас цэцгэс зэрэг хээ угалз хатган оёх уламжлалтай байдаг бєгєєд даалингийн єнгє ны маш арбин байж хєх єнгэо ны дээд тэнгэрийг бэлэгдэж шар ны хайр дурлал ба ачлал талархал,улаан єнгє ны баяр найр,цагаан єнгє ны цэвэр ариухан ны бэлэг тэмдэг болох ажээ.

Монголчууд хєєргєє тєрєл бүрийн хэлбэр хийцтэйгээр хийх болж түүнчлэн энэ ны нэг зүйлийн гоёлын эдлэл бий болсон байнаа. Хятад ба Монголын аялал жуулчлал бэлэг дурсгалын дэлгүүрт тєрєл бүрийн зардаг.Хєєрєг ны Хятадаар дамжин Монголд нутагт тархсан гэж судлаачид үздэг.Єдгєє хятадуудийн хэрэглээнд хєєрєг зєвхєн цуглуулганы эдлэл болобч монголчуудын хүвид хєєрєг би Үндэсний соёл болон уламжлагдсаар ирсэн юм. Монголчуудын хєєрєг ны хээ хийцын талаас хятадад хүрэхгүй ч гэсэнматериал хэрэгсэлээрээ илүү шинжилгэ судалгатай байдаг. Тухайлвал,Хєєрєгний ерєнхий биеыг хас буюу манаар хийж,толгойг нь шүрээр,нуухийг нь алтаар хийдэг.

Монголчууд уулзан золгохдоо хєєрєг зєрүүлэн мэнд мэддэг ёс заншилнь 16 дугаар зууны үеээс эхэлжээ.Хэн ялангуя цагаан сар,баяр найр дээр насанд хүрэгчид толгойтой бүхэн биендээ хєєрєг авч явдаг.Зарим хєдєєд суугаа монгол бүсгүйчүүд ч гэсэн хамрын тамxи татдаг гэнэ. танихгүй хүнтэй уулзсан ч хоорондоо хєєрєг зєрүүлэн мэндэлцэж явдаг ажээ. энэ нь яг хятадууд уулзахдаа тамxилан золгох заншилтай адилхан бие биеээ хүндэтгэн ёслох юм байна.

Монголчуудын хэрэглэ болсон хєєрєгүүд нь євєг дээдсээс залгамжилан дамжиж ирсэн байдаг бєгєєд зарим ни хятадаас худалдан авсан байдаг.Тэрбээр монголчуудын хєєрєг залгамжилах ёс нь айлийн отгондоо үлдээхээс уугандаа єгдєггүй,мєн хамгийн бага хүүдээ єгч үе үеээр дамжин залгдаг гэнэ.